Inis Trá Tholl/Inishtrahull

OSI Gaeilge OSI Béarla OSI Digital Globe OpenStreetMap BRABHSÁIL

Ordlathas

baile fearainn, oileán nó oileánra

Inis Trá Tholl

ginideach: Inis Trá Tholl

(Gaeilge)

Inishtrahull

(Béarla)

Ceannlitreacha

Gluais

inis, inse

Béarla island; river meadow

trá

Béarla strand, beach

Ordlathas

contae

Dún na nGall/Donegal

barúntacht

Inis Eoghain Thoir/Inishowen East

ceantar bardasach

Inis Eoghain/Inishowen

paróiste dlí

Cluain Catha/Clonca

toghroinn

Ard Mhálanna/Ardmalin

Nóta mínithe

Gaeilge

the island of (the) beach of hollows? the island of (the) beach of buttock-shaped hills or headlands?

Ainm Stairiúil:

Inis Dá Tholl?

the island of (the) two hollows? the island of (the) two buttock-shaped hills or headlands?

Inis Dá Choll?

the island of (the) two hazel-trees? the island of (the) two necks, jaws, heads?

Moltar Inis Trá Tholl mar fhoirm Ghaeilge den logainm seo toisc go réitíonn sé sin le foirmeacha a bailíodh ón chaint agus leis na foirmeacha stairiúla ón 17ú haois ar aghaidh. Tá éiginnteacht ann maidir le bunús an fhocail nó na bhfocal atá i ndeireadh an logainm. Réitíonn an chuid is mó den fhianaise leis an ainmfhocal toll a mhínítear mar “hole, hollow” agus “buttocks, hindquarters” in Electronic Dictionary of the Irish Language. Tá an chuma ar an scéal ó chuid den fhianaise luath go raibh leagan eile den ainm in úsáid tráth leis an uimhir dá agus toll nó ainmfhocal eile, Inis Dá Tholl, seans. B’fhéidir go dtagraíonn toll do chnocáin, loig nó cinn tíre ar an oileán. Tá an taobh thoir agus an taobh thiar den oileán nasctha lena chéile le stráice cúng talún ag an bPort Mór (Portmore ar léarscáileanna stairiúla na Suirbhéireachta Ordanáis) i lár an oileáin. D’fheadfaí a shamhlú gurbh iad an dá thaobh sin den oileán an dá tholl a bhí i gceist.
Bíodh sin mar atá, réiteodh foirmeacha luatha amhail Enis Daghall (1599, Boazio Map) le struchtúr le dá agus focal dar tús ch- amhail coll (“hazel-tree; destruction, spoiling, injury; neck, jaw, head)”, DIL. Ar an gcaoi sin, d’fhéadfaí a thuairimiú go raibh a leithéid agus Inis Dá Choll – “the island of (the) two hazel-trees”, “the island of (the) two necks, jaws, heads” taobh thiar de na foirmeacha sin. D’fhéadfadh coll sa bhrí “neck, jaw, head” a bheith ag tagairt do chinn tíre nó do ghóilíní farraige ar an oileán.
Anuas air sin ar fad, ní mór a chur san áireamh, gur tharla athrú béime ar an ainm agus go mba fhocal amháin a bhí taobh thiar de Daghall sna foirmeacha stairiúla ó cheart. Sa chás sin, d’fheadfaí a leithéid agus dochell (“niggardliness, inhospitality; grudging, a sullen demeanour”, DIL), deochal, doicheall sa Nua-Ghaeilge (FGB) a chur san áireamh: Inis Deochail – “the island of churlishness, inhospitality”. Ní go ró-mhaith a réiteodh seo leis na gutaí sna foirmeacha stairiúla áfach. (JÓG, 02 Eanáir 2026)

Lárphointe

55.4323, -7.23516domhanleithead, domhanfhad

Eangach na hÉireann (le litir)

Á ríomh...

Eangach na hÉireann (gan litir)

Á ríomh...

Trasteilgean Mercator na hÉireann (ITM)

Á ríomh...

Taifid chartlainne

Tagairtí stairiúla

n/a	Possibly from Inis Dá Thul ‘island of two hillocks’	Nóta Nóta eolais
n/a	Dachvli, Insula dachuli, 1339; daceli, 1448 ; dathuli, 1513; daculi, 1552. An imaginary island, perhaps Rockall (Rokell and Rakall on Elizabethan maps); or (as Professor MacNeill suggests) Dicuil's Isle. Hardly Inistrahull	Westropp (Italian Maps) 426 “Early Italian Maps of Ireland from 1300 to 1600, with notes on foreign settlers and trade” Údar: Thomas Johnston Westropp,, Iris: PRIA xxx Section C, 361-428, Bliain: 1912-13
1599	Enis Daghall	Boazio Map Irlandiae Accurata Descriptio Auctore Baptista Boazio Baptista Boazio (léarscáil na hEireann, c.1599) Bliain foilsithe: 1599
1610	Enis Daghal alias Tralle	Speed (Ulster) John Speed, The Province of Ulster Described (léarscáil, 1610) Bliain foilsithe: 1610
1621	Enistrahall	Inq. Ult. Leathanach: 11 JI Inquisitionum in Officio Rotulorum Cancellariae Hiberniae asservatarum Repertorium Áit foilsithe: Dublin, Bliain: 1829
1621	Inistrahull	Inq. Ult. 11 JI Inquisitionum in Officio Rotulorum Cancellariae Hiberniae asservatarum Repertorium Áit foilsithe: Dublin, Bliain: 1829
1625	insul' de Enishtrehull	Inq. Ult. 1 CI Inquisitionum in Officio Rotulorum Cancellariae Hiberniae asservatarum Repertorium Áit foilsithe: Dublin, Bliain: 1829
1630c	Daghall als Tralle	Hibernia Pars Australis Hibernia Pars Australis. Léarscáil Stairiúil c. 1630 Ar fáil anseo: https://exhibits.stanford.edu/ruderman/catalog/zh621dw0736
1654	Ensterhull	CS III Leathanach: 4 Civil Survey III. Counties of Donegal, Londonderry and Tyrone. (ed. Simington, 1937) Bliain: 1654
1660	Ennisterhull	BSD (DG) Books of Survey and Distribution (Co. Donegal)
1669	Enistrahull alias Enistrahell	Chic. Pat. 135 'confirmation of the Chichester Patents enrolled 1669', in R. M. Young, Historical Notices of Old Belfast and its vicinity (Belfast, 1896) lgh. 127-138.
1690 c.	Daghal siue Tralle	Coronelli Parte Settenrionale Dell Irlanda . . . [and] Irlanda Parte Meridionale . ., P. Coronelli ca. 1690. Ar fáil: https://exhibits.stanford.edu/ruderman/catalog/qn403gv7371
1702	Isles d'Enesterhul	De L'Isle Les Isles Britanniques ou sont le Rme. d'Angleterre tire de Sped celuy d'Ecosse tire de Th. Pont &c. et celuy d'Irlande tire de Petti Le tout rectifie par diverses Observations . . . 1702, G. De L'Isle. Ar fáil: https://exhibits.stanford.edu/ruderman/catalog/sn787vv8982
1703	Enesterhul	Isle et Royaume D'Irlande Isle et Royaume D'Irlande - Dresse sur les Memoires Dessins et Manuscrits que sa Majeste Brittannique a eu la Bonte de communiquer a l'Auter N. De Fer. 1793 Learscáil d'Éirinn, bailiúchán léarscáileanna Barry Lawrence Ruderman, Ollscoil Stanfard, ar fáil https://exhibits.stanford.edu/ruderman/catalog/jr859zt6110
1717	the Island of Insterhull	CGn. 19.51.9652 Clárlann na nGníomhas/Registry of Deeds Nóta: Tagraítear d'imleabhar, leathanach, gníomhas./Reference to volume, page, deed.
1729	Insterhull	CGn. 64.398.44371 Clárlann na nGníomhas/Registry of Deeds Nóta: Tagraítear d'imleabhar, leathanach, gníomhas./Reference to volume, page, deed.
1830	Ennisterhull	BS:AL Boundary Surveyor c. 1830 as AL / Ordnance Survey Parish Namebooks. Bliain: 1830
1830	Inis Tráighe Hull 'island of the great strand'	OD:AL O'Donovan (leagan Gaeilge de logainm nó nóta agus é scríofa le dúch; John O’Donovan / Seán Ó Donnabháin a scríobh de ghnáth), ex AL. A note or an Irish form of a placename in the Ordnance Survey Parish Namebooks, usually written by John O'Donovan. Bliain: 1830-40, Bliain: 1835, Bliain: 1838
1835	Ennistrahull	Rec. Name:AL Received Name in Ainmleabhar na Suirbhéireachta Ordanáis (AL) Bliain: 1830/1840idí
1835	Ennistrahul 'Ennistrahul signifies island - not legible' ['not legible' scríofa i bpeann luaidhe]	Turner:AL (DG) Mr. Turner, faisnéiseoir in Ainmleabhar na Suirbhéireachta Ordanáis, Cluain Catha/Clonca.
1835	'the isle beyond the tide or sound'	Harvey, J. Gorey Lodge:AL Harvey, J., Esquire, Gorey Lodge, faisnéiseoir in Ainmleabhar na Suirbhéireachta Ordanáis, Cluain Catha/Clonca.
1835	'from Ennis an Island, Tragh sea or strand & Cual back or North, i.e. Island of the North Sea	Canny, Mr:AL (DG) Canny, Mr, faisnéiseoir in AL, Cúil Dabhcha & Cluain Catha, Inis Eoghain Thoir, Co. Dhún na nGall / informant in Ordnance Survey Parish Namebooks, Culdaff & Clonca Inishowen East, Co. Donegal.
1835	'island of the three forts'	O'Flaherty, Revd.:AL (DG) Revd. Neal O'Flaherty, Parish Priest of Clonca, faisnéiseoir in Ainmleabhar na Suirbhéireachta Ordanáis, Cluain Catha/Clonca Litrithe 'O'Flagherty' san ainmleabhair uaireanta.
1835	Enistrahall	Inq. J I:AL Ionchoisní Shéamais I, foinse in AL / Inquisitions James I, source in Ordnance Survey Parish Namebooks. Bliain: 1830/1840idí
1835	Enishtrehull	Inq. C I:AL Inquisition de chuid aimsir Charles I in AL Bliain: 1830/1840idí
1941	i nInis Trá Thall	Béal. Leathanach: XI 96 Béaloideas (A Journal of Irish Folklore) Imleabhar 1- Bliain: 1930-
1969	ɛn′əʃ trɑˈhoʟ	LASID IV, 30 Linguistic Atlas and Survey of Irish Dialects I (1958), II (1964), III (1966), IV (1969) Údar: H. Wagner

Aire: Cáipéisíocht áirithe chartlainne de chuid an Bhrainse Logainmneacha í seo. Léirítear anseo cuid de réimse thaighde an Bhrainse Logainmneacha ar an logainm seo thar na blianta. D'fhéadfadh sé nach taifead iomlán é agus nach bhfuil aon rangú in ord bailíochta déanta ar an bhfianaise atá ann. Is ar an tuiscint seo atá an t-ábhar seo á chur ar fáil don phobal.

Is féidir leas a bhaint as an ábhar cartlainne agus taighde atá curtha ar fáil ar an suíomh seo ach an fhoinse a admháil. Ní mór scríobh chuig logainm@dcu.ie chun cead athfhoilsithe nó saincheisteanna eile maidir le ceadanna nó cóipcheart a phlé.