civil parish townland
Cill na mBanbhán
genitive: Chill na mBanbhán
(Irish)
Kilmanman
(English)

Glossary

English church

Explanatory note

  • Gaeilge

    the church of the Banbháns?
    Banbhán — ainm naoimh (as an ainmfhocal a chiallaíonn “piglet”)

    Tá an cáilitheoir san ainm eaglasta seo inspéise. Rachadh cuid mhaith den fhianaise bhéarlaithe, m.sh. 1573 ‘Kilmanmyn’, 1601 ‘Killmanamane’, 1627 ‘Killmanman’, le Cill Mheanman/Mheanmnáin “the church of Meanma (ainm pearsanta)/Meanmnán (foirm dhíspeagadh den ainm céanna)”. Féach Foclóir Stairiúil Áitainmneacha Gaeilge s.n. Ceall Meanman agus cf. St. Manman’s Well SO sa bhaile fearainn. (Déanann Ó Cearbhaill mionphlé ar bf Cill Mheanmnáin (#48523) i dTiobraid Árann in Logainmneacha na hÉireann II 165–166.)

    Ach féach go bhfuil v-, u- /v/ le fáil ag tús an tsiolla dheiridh i gcuid den fhianaise bhéarlaithe is luaithe dá maireann, m.sh. 1607 ‘Killmanvan(e)’, 1608 ‘Killmanvaine’, 1660c ‘Killmanuan Parish’. Tagann foirm Ghaeilge anuas chugainn a thagraíonn don áit seo, de réir gach dealraimh, agus a thagann salach ar Meanma/Meanmnán .i. 1475c ‘teampull na mbanbán’ [.i. Teampall na mBanbhán]. Seo comhthéacs na tagairte Gaeilge úd: ‘Oradh do Thadhg mac Amalguigh [mac Laighnigh LS] mic Ruaidrigh hi Duinn … is lais do righneadh caislén na hinnsi agus in caislén breac, agus teampull Ruighri, teampull na mbanbán agus teampull in caislein breic’ RIA 23 P 61 (LS Uí Dhuinn 117n). Is iad par Raoire Mór (#1454) agus par An Caisleán Breac (#1425), lastoir de seo, an dá pharóiste eile a luaitear ann. Dar linne go dtagraíonn ‘teampull na mbanb[h]án’ don pharóiste seo idir chamáin.

    Is féidir struchtúr an ainm úd Teampall na mBanbhán a chur i gcomparáid le par Cill na nAodhán (#1102) i gCiarraí, ina bhfuil cill cáilithe le foirm ghinideach iolra den ainm naoimh Aodhán. (Cf. leis bf Currach na dTadhg “the wet land of the Tadhgs” (#28401) laistigh den pharóiste seo.) Dar linne go dtabharfadh an fhoirm Ghaeilge Cill na mBanbhán na foirmeacha béarlaithe úd a fheictear sa 17ú haois. Is cosúil gur atuigeadh an t-ainm pearsanta neamhghnách seo Banbhán mar Meanma (gin. Meanman) nó Meanmnán (cf. St. Manman’s Well SO). (Beag an seans gurb é a mhalairt d’fhorás atá i gceist .i. gur * Cill Mheanman/Mheanmnáin a bhí ann ar dtúis, go dtiocfadh /v/ chun solais sa siolla deiridh, agus go ndéanfadh scríobhaí de chuid an 15ú haois an cáilitheoir sin a mhíthuiscint (‘teampull na mbanb[h]án’).)

    Pé scéal é, is léir go dtuigtí do mhuintir na háite ní ba dhéanaí gurbh é Meanma/Meanmnán éarlamh an pharóiste seo (féach Ó Donnabháin, LSO I 207; Par. Stat. III 319 (1819) á aithris ag Lewis in Top. Dict. II s.n. Kilmanman or Clonaslee; cf. Comerford, CollectionsKildare and Leighlin III s.n. Kilmanman Parish).

    Maidir le Banbhán féin, féach faoin mbliain 686AD ‘Mors Banbain … fer-légind Cilli daraATig. 209 (ionann is ‘Banbhán of Oldleighlin’, Ó Riain Dict. Ir. Saints 85), faoin mbliain 725AD ‘Colman Banban, scriba Cill Daro’ agus faoi 859AD ‘Ailill Banbaine, abbas Biror’ in Annála Uladh. Cf. bf Cill Bhanbháin (#24469) i gCiarraí. Tá an t-ainm pearsanta Banbhán (mac Seanaigh) le fáil i measc mhuintir Laighean in Leabhar Mór na nGenealach 447.14 (cf. Seanach sa nóta faoi bf Baile Mhadóg (#28222) i mbarúntacht an tSráidbhaile).

Centrepoint

53.1451, -7.5613 latitude, longitude
Irish Grid (with letter)
Computing...
Irish Grid (without letter)
Computing...
Irish Transverse Mercator (ITM)
Computing...

Historical references

1475c
teampull na mbanbán
bunfhoinse RIA Uimhir: 23 P 61
luaite in O Doyne Ms. Leathanach: 117n
1475
Teampall na mBanbán
Coll. Hib. Imleabhar: II, Leathanach: 15
1573
Kilmanymyn
Morice fitz Thomas Fitzgeralde
F Leathanach: 2208
1608
Killmanvaine
CPR Leathanach: 131
1642
Kilmomant
Dep. 1641 Leathanach: 273
1642
Kilmonman
[ceartaithe ó Kilmormant]
Dep. 1641 Leathanach: 273
1642
Kilmonman
Dep. 1641 Leathanach: 273v
1642
Kilmamull
[sic] Reymond Keating
Dep. 1641 Leathanach: 202r
1642
Kilmanman
Redmond Keatinge
Dep. 1641 Leathanach: 202v
1660c
Killmanuan Parish
BSD (La) Leathanach: 122
1660c
Killmanvan
BSD (La)
1685
Kilmanvan
Hib. Del.
1824
Kilmanman
TAB

Please note: Some of the documentation from the archives of the Placenames Branch is available here. It indicates the range of research contributions undertaken by the Branch on this placename over the years. It may not constitute a complete record, and evidence may not be sequenced on the basis of validity. It is on this basis that this material is made available to the public.

Archival and research material provided on this site may be used, subject to acknowledgement. Issues regarding republication or other permissions or copyright should be addressed to logainm@dcu.ie.