Fógra

Ceardlann Logainmneacha 2024: Glaoch, clárú, eolas »

2024-02-20

Logainm an lae

Fáilte

Fáilte go Bunachar Logainmneacha na hÉireann, arna fhorbairt ag Gaois, Fiontar & Scoil na Gaeilge (DCU) i bpáirt leis an mBrainse Logainmneacha (An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán). Tuilleadh eolais »

Téama faoi thrácht

Séasúr na n-uan Cnocán na nUan/Knockaunnanoon “the hillock of the lambs”
(féach logainm.ie #24215)

Dáta: 14/02/2024

Agus sinn ag druidim le lár mhí Feabhra, níl aon ábhar is mó i mbéal phobal na tuaithe ná breith na n-uan. Níl a lán tagairtí díreacha d’uain le fáil in ainmneacha bailte fearainn, ach níl aon easpa samplaí a thagraíonn do chaoirigh i gcoitinne — bíodh is nach rabhadarsan riamh chomh tábhachtach leis na ba, mar stoc, i gcultúr na nGael, ná baol air.

De réir an taighde mar a sheasann sé faoi láthair, tá claonadh láidir i dtreo an iardheiscirt i ndáileadh na mbailte fearainn a bhfuil uain luaite ina n-ainmneacha: cuir i gcás Cnocán na nUan/Knockaunnanoon “the hillock of the lambs” (#24215) agus Glashananoon/Glaise na nUan “the stream of the lambs” (#24046) i gCiarraí, chomh maith le Gortnanoon/Gort na nUan “the field of the lambs” (#11187) agus Inchnanoon/Inse na nUan “the holm of the lambs” (#13235) i gCorcaigh. Ní heol dúinn fós an bhfuil aon réasún leis an bpatrún dáileacháin seo, más patrún é.

Tugtar mionlogainmneacha ar logainmneacha nach dtagraíonn d’aonaid riaracháin (amhail bailte fearainn, paróistí dlí, sráidbhailte, srl.) ná do mhórghnéithe aiceanta. Tá uan le fáil i mionainmneacha mar seo ar feadh an chósta thiar ó Chiarraí go Dún na nGall. (Tá samplaí éiginnte de luán, focal eile ar uan, le fáil san iarthar freisin. Ní féidir an t-ainmfhocal sin luán “lamb” a idirdhealú ón ainm pearsanta Luán i sampaí amhail Cluain Luáin/Cloonlooaun “pasture of (the) lamb?” nó “the pasture of Luán” (#18323) i nGaillimh agus Droim Luáin/Drumlowan “ridge of (the) lamb?” nó “the ridge of Luán” (#30057) i Liatroim, ach thabharfadh an t-alt le fios gurb é an t-ainmfhocal coitianta atá sa logainm Droim an Luáin/Drumalooaun “the ridge of the lamb” (#36831) i Maigh Eo.)

Fiú amháin má chuirtear an téarma ginearálta caora, gin. caorach san áireamh freisin feictear an dáileachán céanna seo san iarthar. Ach tá samplaí le fáil in áiteanna eile, gan dabht, ar nós Ráth na gCaorach/Rathnageeragh “the ringfort of the sheep” i Loch Garman (#53506) agus i gCeatharlach (#3303), dhá logainm a dhéanann tagairt don athúsáid a bhaintí as fothracha seanimfháluithe mar chróite beostoic. Sampla dóchúil as oirthear na tíre is ea ‘Clogh a Da ooin’, léirithe mar mharc teorann ar léarscáil de Ghleann an Smóil i ndeisceart Bhaile Átha Cliath a rinneadh i 1752, tráth a raibh an áit sin ina fíor-Ghaeltacht — is cosúil go gcuireann an litriú béarlaithe sin Cloch an Dá Uan “the stone of the two lambs” in iúl.

(Conchubhar Ó Crualaoich & Aindí Mac Giolla Chomhghaill)

Breis téamaí